ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ - Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ

Ως άλλη έκφανση ή υποτύπος της επιθετικής συμπεριφοράς, ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί ένα παλιό και ευρέως γνωστό κοινωνικό φαινόμενο, ταλανίζοντας ολόκληρες κοινωνίες, οικογενειακά ή/και σχολικά περιβάλλοντα. Μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα επιζήμιος στην ταυτότητα, την καθημερινότητα και εν γένει, τη ζωή τόσο του θύτη, όσο και του θύματος, υπονομεύοντας την αίσθηση  ασφάλειας και το θετικό περιβάλλον μάθησης (Olweus, 2003∙ Berger, 2007∙ Craig et al., 2009∙ Graham, 2010). Μολονότι αρκετές οικογένειες και εκπαιδευτικοί είχαν γνώση του προβλήματος από παλιά, η συστηματική έρευνα του εκφοβισμού ξεκίνησε μόλις την δεκαετία του 1970 (Olweus, 2003). Αυτή η παράβλεψη αποδίδεται στην παρανόηση ότι η εκφοβιστική συμπεριφορά αποτελεί ένα συνηθισμένο κομμάτι της αναπτυξιακής πορείας των παιδιών (Sudermann, Jaffe, & Schieck, 1996), συμβάλλοντας στην διάπλαση του χαρακτήρα τους (Graham, 2010).

ΠΟΙΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΥΝΙΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ

Ο Dan Olweus μελετώντας συστηματικά τον σχολικό εκφοβισμό, διατύπωσε τον εξής ορισμό (1993, σελ. 9): «ένας μαθητής πέφτει θύμα σχολικού εκφοβισμού όταν εκτίθεται κατ’ επανάληψη και σε διάρκεια χρόνου σε αρνητικές ενέργειες εκ μέρους ενός ή περισσότερων άλλων μαθητών». Περαιτέρω, με ειδική αναφορά στα παιδιά και στην νεολαία, οι Farrington και Ttofi (2010), συγκέντρωσαν τα κύρια χαρακτηριστικά που στοιχειοθετούν τη χρήση του όρου. Πρώτον, η φυσική, λεκτική ή ψυχολογική επίθεση ή ο εκφοβισμός με σαφή πρόθεση την πρόκληση φόβου, αναστάτωσης ή βλάβης στο θύμα, δεύτερον, η ανισότητα δύναμης (ψυχολογική ή σωματική) και η αριθμητική υπεροχή των δραστών με συνειδητή προσπάθεια χειραγώγησης των λιγότερο ισχυρών ατόμων και τέλος, η επαναληψιμότητα της εκφοβιστικής συμπεριφοράς στα ίδια άτομα σε μία παρατεταμένη χρονικά περίοδο. Σε αυτό το σημείο πρέπει να τονιστεί, ότι δεν θεωρείται «εκφοβισμός» η κατάσταση στην οποία δύο άτομα ίσης δύναμης και επιρροής διαφωνούν ή τσακώνονται (Τσιάντης, 2011). Κλείνοντας, την έννοια του σχολικού εκφοβισμού συμπληρώνει η έννοια της θυματοποίησης (victimization), διότι συνεκτιμάται η άδικη μεταχείριση που υφίσταται η πλευρά του θύματος καθώς και το αντίκτυπο που έχει ο εκφοβισμός στο άτομο- στόχο (Olweus, 1995, στο Κασάπη, 2007).

ΓΕΝΕΣΙΟΥΡΓΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ

Ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί ένα σύνθετο φαινόμενο πολυπαραγοντικής αιτιολογίας, όπου στην εμφάνιση του συμβάλλει η δυναμική ώσμωση εγγενών και περιβαλλοντικών παραγόντων, όπως των ενδοατομικών χαρακτηριστικών του παιδιού, της οικογένειας, του σχολείου και του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος (Κάκουρος, Μανιαδάκη, 2006∙ Τσιάντης, 2011). Εντούτοις, ο τρόπος με τον οποίο συναθροίζονται και διαπλέκονται αυτοί οι αιτιώδεις παράγοντες με αποτέλεσμα την ανάπτυξη παθολογικών ή διαταραγμένων συμπεριφορών, παραμένει πολύπλοκος. Έτσι, κάποιοι παράγοντες όπως είναι οι γενετικοί μπορεί να λειτουργούν στη μορφή προδιάθεσης για εκδήλωση προβληματικής συμπεριφοράς ενώ άλλοι, οι ψυχολογικοί ή περιβαλλοντικοί, όπως είναι οι έμμεσες επιδράσεις της οικογένειας και του σχολείου μπορεί να επισπεύδουν ή/και να προκαλούν μια τέτοια εκδήλωση όταν μάλιστα αυτή πριμοδοτείται ήδη από τον γενετικό κώδικα και τη νευροβιολογική ή βιοχημική σύσταση του ατόμου (Στασινός, 2013). Γι’ αυτό το λόγο, οι σύγχρονες θεωρητικές τάσεις, προωθούν πολυδιάστατα θεωρητικά μοντέλα όπου μία ομάδα ή σύνολα παραγόντων συνεισφέρουν στην παρουσία προβληματικής συμπεριφοράς (Κάκουρος, Μανιαδάκη, 2006∙ Στασινός, 2013).

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

Ο τρόπος ανατροφής των παιδιών, οι στρατηγικές διαπαιδαγώγησης τους καθώς και η ποιότητα των ενδοοικογενειακών σχέσεων ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της ζωής τους, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο αυτά μαθαίνουν να σκέπτονται και να δραστηριοποιούνται (Στασινός, 2013). Παιδιά με επιθετικότητα και προβλήματα συμπεριφοράς προέρχονται συχνά από γονείς που διακρίνονται για την αντικοινωνική τους συμπεριφορά την οποία εκδηλώνουν με καθημερινές πρακτικές όπως ανακολουθία στην τήρηση κανόνων πειθαρχίας, σωματική τιμωρία και συναισθηματική κακοποίηση. Ακόμη, η μη παροχή προτύπου ως προς τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και η απόδοση ελάχιστης σημασίας στην ανάπτυξη θετικών συμπεριφορών, από κοινού με την έλλειψη πρωταρχικής φροντίδας και απουσίας θετικής ανταπόκρισης στα παιδιά (αδιαφορία, παραμέληση, εχθρικότητα) εντείνουν την άσκηση βίας. Εκτός από αυτό, μελή αυτών των οικογενειών αναφέρουν δυσκολίες στο να επικοινωνήσουν τα αισθήματα τους, είναι συναισθηματικά απόμακροι, η επικοινωνία είναι ανεπαρκής ή απουσιάζει (Sullivan, 2000). Απότοκο όλων αυτών είναι η επιθετικότητα και η χειραγώγηση από το σπίτι, να υιοθετoύνται και να μεταφέρονται από τα παιδιά στην ομάδα ομηλίκων, ως θεμιτό και τελεσφόρο μέσο επιβολής της εξουσίας (Espelage & Swearer, 2003).

 

Επιμέλεια άρθρου: Γρεβενίτου Ιωάννα, Νηπιαγωγός, MEd Ειδική Εκπαίδευση, Msc Διοίκηση και Ηγεσία

Πηγές:

Κασάπη, Στ. (2007). Εκφοβισμός και θυματοποίηση συνομηλίκων σε χώρους προσχολικής αγωγής. Αδημοσίευτη μεταπτυχιακή εργασία, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη.

Κάκουρος, Ε., Μανιαδάκη, Κ. (2006). Ψυχοπαθολογία παιδιών και εφήβων. Αναπτυξιακή Προσέγγιση. Αθήνα: Τυπωθήτω- Γιώργος Δάρδανος.

Τσιάντης, Ι. (2011). Εκφοβισμός και Βία στο Σχολείο: Αιτίες, Επιπτώσεις, Αντιμετώπιση. Ανάκληση από το διαδίκτυο στις 15 Απριλίου 2015: www.epsype.gr/ users.sch.gr/ grss1gapeir/ergasies/tsiantis-parousiasi_ekfovismou.pdf.

Στασινός, Δ. Π. (2013). Η Ειδική Εκπαίδευση 2020. Για μια Συμπεριληπτική ή Ολική Εκπαίδευση στο Νέο Ψηφιακό Σχολείο με Ψηφιακούς Πρωταθλητές. Αθήνα: Παπαζήση.

Η εικόνα ανακτήθηκε από: https://atexnos.gr/tag/%CF%83%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CF%86%CE%BF%CE%B2%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82/