ΤΡΙΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΗΘΗ-ΕΘΙΜΑ -ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ & Ο ΜΥΛΟΣ ΤΩΝ ΞΩΤΙΚΩΝ

Μιας και διανύουμε την περίοδο των γιορτών των Χριστουγέννων, σας παρουσιάζω εορταστικά έθιμα και παραδόσεις, μιας πόλης που προσελκύει τα τελευταία 9 χρόνια εκατομμύρια ανθρώπους τόσο από την Ελλάδα, όσο και από το Εξωτερικό για το Χριστουγεννιάτικο κλίμα της. Αναφέρομαι στα Τρίκαλα, καθώς είναι δημοφιλής την εποχή των γιορτών εξαιτίας του γνωστού και αγαπημένου Μύλου των Ξωτικών. Επίσης τα τελευταία χρόνια η πόλη των Τρικάλων έχει γίνει γνωστή για διάφορες καινοτομίες και την χαρακτηρίζουν έτσι ως “Έξυπνη Πόλη”. Παρακάτω θα γνωρίσουμε την πολιτισμική της κουλτούρα.

trikaladio.jpg

Οι παραπάνω εικόνες είναι απο το προσωπικό μου αρχείο.

 

Χριστουγεννιάτικα ήθη-έθιμα-κάλαντα & παραδόσεις των Τρικάλων στο παρελθόν

 

Πρώτη σημαντική προετοιμασία για τον ερχομό των εορτών των Χριστουγέννων ήταν η καθαριότητα του νοικοκυριού, η ετοιμασία των κερασμάτων για τα παιδιά που θα έλεγαν τα κάλαντα, το ζύμωμα της Χριστουγεννιάτικης κουλούρας και του πρόσφορου, που θα έδιναν στην εκκλησία για την πρωινή Θεία Λειτουργία των Χριστουγέννων.

Η παραπάνω αναφορά επιβεβαιώνεται με την κ. Κοζιού στο Άρθρο της ΕΘΙΜΑ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΔΩΝ”, εκείνη αναφέρεται στους Καραγκούνηδες, αλλά αυτό ίσχυε και για τις υπόλοιπες πολιτισμικές ομάδες που συναντάμε στα Τρίκαλα (π.χ. Βλάχοι-Χασιώτες κλπ).

 

Ανήμερα των Χριστουγέννων τις πρώτες πρωινές ώρες σημαντικό ρόλο στην μέρα είχε η Θεία Λειτουργία των Χριστουγέννων. Επίσης οι άντρες και τα αγόρια προσπαθούσαν να προλάβουν να χτυπήσει κάποιος πρώτος χαρμόσυνα την καμπάνα της εκκλησίας, για την Γέννηση του Χριστού. Και αυτή η αναφορά επαληθεύεται από την κ. Κοζιού.

 

Τα παλαιά Χρόνια τι φαγητά θα βρίσκαμε στο Χριστουγεννιάτικο Τραπέζι των Τρικαλινών?

 

Θα βρίσκαμε :

  • Την Χριστουγεννιάτικη Κουλούρα

  • Την Κοτόσουπα

  • Την Χριστουγεννιάτικη Γαλοπούλα

 

Την Τρίτη Μέρα των Χριστουγέννων έχουμε το έθιμο της “Γουρνοχαράς” και στο γεύμα τους τόσο εκείνη την μέρα όσο και τις επόμενες μέρες κυριαρχούσε το χοιρινό κρέας και τα παραγωγά του:

  • Οι Τσιγαρίδες

  • Η Λίπα (Χοιρινό Κρέας)

  • Τα Λουκάνικα

Επίσης τα γεύματα ακολουθούσε γλέντι με τραπεζιάτικα κυρίως τραγούδια, κάτι που τεκμηριώνεται και απο τις αναφορές της κ. Κοζιού.

 

Τι άλλο συναντάμε στις παλαιές παραδόσεις των Χριστουγέννων στα Τρίκαλα?

 

Σημαντικό ρόλο στις παραδόσεις του δωδεκαήμερου έχουν οι ΚΑΛΙΚΑΤΖΑΡΟΙ (ΚΑΡΚΑΤΖΑΛΙΑ), οι οποίοι φθάνουν απο τα το εσωτερικό της γης, στον κόσμο των ανθρώπων και προσπαθούν να τους δυσκολέψουν με τα πειράγματα και τις ζημιές τους. Επίσης δεν έπρεπε οι άνθρωποι να κυκλοφορούν έξω το βράδυ, γιατί οι Καλικάντζαροι θα τος έπαιρναν την ομιλία ή αλλιώς την “λαλιά”.

 

trikalaena.jpg

 

Τι έκαναν όμως οι άνθρωποι για να τους διώξουν? 

Έκαιγαν Χριστόξυλο-Θυμίαμα-Λιβάνι και οτιδήποτε είχε δυνατή μυρωδιά, καθώς επίσης έριχναν και αλάτι στο τζάκι, τα οποία ενοχλούσαν τους Καλικάντζαρους και τους κρατούσαν μακριά απο τα σπίτια. Επίσης οι Καλικάντζαροι τριγυρνούσαν μόνο την νύχτα και με το ξημέρωμα και το “λάλημα” του κόκορα κρύβονταν στις φωλιές τους.

 

 

Τα Κάλαντα

Ένα έθιμο που συναντάμε τόσο στην περιοχή των Τρικάλων, όσο και γενικότερα σε όλη την Ελλάδα είναι τα Κάλαντα των Χριστουγέννων, τα οποία λέγονταν απο τα παιδιά το πρωί της παραμονής. Σύμφωνα με την Κρυσταλλία Γκουγκάρα και την διαδικτυακή της σελίδα “Τα παλαιά Χρόνια του Μεγαλοχωρίου Τρικάλων” τα παλαιά Κάλαντα Χριστουγέννων που συναντάμε στην πλειοψηφία των χωριών των Τρικάλων είναι τα εξής:

panelinia.png

 

Ενώ τα Πανελλήνια Κάλαντα Χριστουγέννων είναι τα εξής:

 

kenrtokalada.png

 

 

Παραδόσεις της Πρωτοχρονιάς

 

Ένα έθιμο της Πρωτοχρονιάς στην ευρύτερη περιοχή των Τρικάλων είναι “ Το Τάισμα της Βρύσης”. Σύμφωνα με το siteΤόποι & Τρόποι, η παράδοση με φρέσκια ματιά” και προφορικές μαρτυρίες, οι Τρικαλινές κοπέλες πήγαιναν στην βρύση τις πρώτες πρωινές ώρες, για να πάρουν το “άκραντο ή άκριτο” νερό ή αλλιώς το αμίλητο νερό. Το λέγανε αμίλητο νερό, καθώς τα κορίτσια δεν επιτρεπόταν να μιλήσουν καθόλου στην διαδρομή. Στην συνέχεια “τάιζαν” την βρύση, αφήνοντας διάφορες νοστιμιές για να την γλυκάνουν και για να είναι ο χρόνος τους γλυκός. Όποια έφτανε πρώτη στην βρύση, ήταν και η πιο τυχερή. Όταν οι κοπέλες έφταναν στο σπίτι, ράντιζαν τους χώρους του σπιτιού.

 

Τα παλαιά Χρόνια τι φαγητά θα βρίσκαμε στο Πρωτοχρονιάτικο Τραπέζι των Τρικαλινών?

 

Παραδοσιακό φαγητό της πρώτης μέρας του χρόνου ήταν η Βασιλόπιτα, η οποία δεν ήταν σε γλυκιά μορφή (κέικ), αλλά φτιάχνονταν με χοιρινό κρέας, τυρί, πράσα και με χειροποίητα φύλλα. Η Βασιλόπιτα την ώρα του φαγητού κόβονταν στο σχήμα του Σταυρού και στην συνέχεια χώριζαν κομμάτια στο όνομα του Χριστού, της Παναγίας, του Αγίου Βασιλείου και έπειτα για τα μέλη της οικογένειας. Μέσα κρύβονταν μικροί “θησαυροί”: το τυχερό φλουρί, ένα ξυλάκι από κλίμα και ένα από άχυρο. Οι παραπάνω “θησαυροί” συμβόλιζαν και καθόριζαν την τύχη των μελών που θα τα έβρισκαν.

Επίσης έφτιαχναν την Βασιλοκουλούρα (Βασιλόκλουρα), την οποία κεντούσαν με διάφορες οικογενειακές μορφές του σπιτιού και την έσπαγαν το πρωί της Πρωτοχρονιάς στον στάβλο, τάιζαν πρώτα τα ζώα με κομμάτια της και στην συνέχεια την μοίραζαν στα μέλη της οικογένειας.

 

Τα Κάλαντα

 

Και την Πρωτοχρονιά υπήρχαν Κάλαντα, τα οποία λέγονταν από τα παιδιά το πρωί της παραμονής της Πρωτοχρονιάς.

 

Σύμφωνα με την Κρυσταλλία Γκουγκάρα και την διαδικτυακή της σελίδα “Τα παλαιά Χρόνια του Μεγαλοχωρίου Τρικάλων” τα παλαιά Κάλαντα Πρωτοχρονιάς στην περιοχή είναι τα εξής:

 

xanatria.png

 

Σύμφωνα με την Βασιλική Στεργίου και το βιβλίο της “Διαλεχτό. Ο τόπος και η Ιστορία του” στην ευρύτερη περιοχή των Τρικάλων λέγονταν τα εξής κάλαντα:

 

tessari.png

 

Ενώ τα Πανελλήνια Κάλαντα Πρωτοχρονιάς είναι τα εξής:

 

pedara.png

 

 

Παραδόσεις της Εορτής των Φώτων

 

Την μέρα της εορτής των Φώτων μεγάλη σημασία για τους κατοίκους στην περιοχή των Τρικάλων είχε ο Εκκλησιασμός και ο Αγιασμός των υδάτων. Εκείνη την ημέρα συναντούσαμε και συναντάμε την ρίψη του Σταυρού για τον καθαγιασμών των υδάτων. Αν υπάρχει ποτάμι, κάποιοι πιστοί πέφτουν στο νερό για να πιάσουν πρώτοι τον Σταυρό και να πάρουν την ευλογία του.

Τα Κάλαντα

Όπως τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά, έτσι και στην γιορτή των Φώτων έχουμε Κάλαντα. Λέγονταν απο τα παιδιά το πρωί της παραμονής, δηλαδή την ημέρα του Σταυρού και οι νοικοκυρές των σπιτιών πρόσφεραν τις φωτοκουλούρες.

Σύμφωνα με την Κρυσταλλία Γκουγκάρα και την διαδικτυακή της σελίδα “Τα παλαιά Χρόνια του Μεγαλοχωρίου Τρικάλων” τα παλαιά Κάλαντα των Φώτων που λέγονταν στην ευρύτερη περιοχή των Τρικάλων είναι τα εξής:

simerafwta.png

  

Ενώ τα Πανελλήνια Κάλαντα των Φώτων είναι τα εξής

 

fwtakia.png

 

 

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΟΙ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

ΣΤΑ ΤΡΙΚΑΛΑ?

 

Στις μέρες μας, στην περιοχή των Τρικάλων την περίοδο των γιορτών του δωδεκαήμερου βλέπουμε, να τηρούνται κάποια απο τα παλαιά έθιμα. Όμως τα τελευταία εννιά χρόνια αυτό που μονοπωλεί την εορταστική αυτή περίοδο και μετατρέπει τα Τρίκαλα σε πόλη πρωτεύουσα των Χριστουγέννων, είναι ο Μύλος Των Ξωτικών. Ένα θεματικό πάρκο που δημιουργήθηκε το 2011, απο τον Δήμο Τρικκαίων και την e-Trikala. Η e-Trikala είναι μια εταιρία που δημιουργήθηκε το 2004, απο τον Δήμο Τρικκαίων και τον εμπορικό σύλλογο Τρικάλων. Ο Μύλος των Ξωτικών έκτος απο τους ντόπιους και γειτονικούς επισκέπτες, φιλοξενεί μικρούς και μεγάλους απο όλο τον κόσμο. Πέρυσι χαρακτηριστικά έφτασε τους 1.475.354 επισκέπτες. Φέτος δυστυχώς εξαιτίας του covid-19 δεν έχει την μορφή που όλοι γνωρίζουμε, αλλά έχει διοργανώσει διαδικτυακές δράσεις!

 

plai.jpg

dipla.jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Οι παραπάνω εικόνες είναι από το προσωπικό μου αρχείο

 

 

Εν κατακλείδι τόσο στα Τρίκαλα, όσο και γενικότερα στον κόσμο, τα ήθη-έθιμα & οι παραδόσεις είτε υπήρχαν στο παρελθόν και συνεχίζουν να υπάρχουν εξελιγμένα και ζωντανά στο παρόν, είτε υπήρχαν στο παρελθόν και πλέον υπάρχουν μόνο στις μνήμες των παλαιών, είτε εμφανίζονται νέες συνήθειες ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε λαού. Άλλωστε αποτελούν μια μορφή τελετουργίας και εκτόνωσης της κοινωνίας απο την ρουτίνα & τους ρυθμούς της καθημερινότητας. Όμως σε κάθε περίπτωση κυρίαρχει σημασία έχει η θρησκευτική πλευρά της εορταστικής περιόδου των Χριστουγέννων, η Ενσάρκωση δηλαδή Του Θεού, το οποίο σημαίνει ότι καλό είναι με την Γέννηση Του Χριστού, να γεννηθούν και στις ψυχές μας τα αισθήματα Αγάπης – Ελπίδας - Προσφοράς & Χαράς!

 

Επιμέλεια Κειμένου: Γεωργία Τσιασιώτη

Φιλολογική Επιμέλεια & Παραχώρηση Υλικού απο το βιβλίο “Διαλεχτό. Ο τόπος και η Ιστορία του”: Ιωάννης Καής

Πηγές :

https://www.topoikaitropoi.gr/ithi-kai-ethima/ta-christougenniatika-ethima-tis-thessalias/?fbclid=IwAR0gRSdbfyrumN7Ol_kOXA-wA8727UnL8DUCWRtijimlN34xlP9OSvYUhWU

https://www.facebook.com/paliaxroniamegaloxoriou/

https://www.madeingreece.news/taksidi/%CE%B8%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%87%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%B9%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B1-%CE%AD%CE%B8%CE%B9%CE%BC%CE%B1?fbclid=IwAR2wwwS_QqAUWq4JGgyqA86iauf9sKMH2VmOg2ym1Fv2XtbnI3BUf9uFHD4

https://trikalacity.gr/ethima-tou-dodekamerou-ston-dimo-trikkeon/?fbclid=IwAR34K-slNuHUA5gkP_lBv6cgJ2ZkfafyL0Fe5hMgkVKqr-B5tevxv7YEifM

https://www.ethnos.gr/ekklisia/78924_paradosiaka-hristoygenna-me-ethima-apo-oli-tin-ellada

https://www.facebook.com/paliaxroniamegaloxoriou/